Noorwegen is vrijdag wakker geworden met het nieuws dat koning Harald V op 89-jarige leeftijd is overleden. Het Noorse paleis maakte bekend dat de vorst om 06.35 uur vredig is overleden in het Nationaal Ziekenhuis in Oslo. Daarmee komt na een lange regeerperiode een einde aan het tijdperk van Harald en staat zijn zoon Haakon voor een ingrijpende nieuwe rol.
De laatste dagen stonden volledig in het teken van de toestand van de koning. Harald werd ongeveer anderhalve week geleden opnieuw opgenomen in een ziekenhuis in Oslo vanwege complicaties door bloedarmoede. Een medicijn had vochtophoping in zijn lichaam veroorzaakt, waardoor behandeling in het ziekenhuis noodzakelijk was. Niet veel later verslechterde zijn toestand verder door een bloedinfectie.
Zijn familie bleef in die moeilijke periode dicht bij hem. De dag voor zijn overlijden brachten verschillende familieleden nog een bezoek aan de vorst. Zijn zoon Haakon zou de nacht in het ziekenhuis hebben doorgebracht. Koningin Sonja arriveerde vrijdag rond 07.30 uur opnieuw bij het bed van haar echtgenoot. Op dat moment was Harald al overleden.
Voor Harald was het niet de eerste keer dat zijn gezondheid de afgelopen jaren voor grote zorgen zorgde. In februari van dit jaar werd hij opgenomen vanwege een infectie die hij tijdens een vakantie had opgelopen. Twee jaar geleden kreeg hij bovendien een pacemaker nadat hij tijdens een verblijf in Maleisië onwel was geworden. Toch bleef hij trouw aan zijn functie en bleef hij vasthouden aan zijn voornemen om koning te blijven zolang hij leefde.
Dat maakt zijn overlijden ook een bijzonder moment voor de Noorse monarchie. Harald trad in 1991 aan als koning en groeide uit tot het oudste staatshoofd van Europa. In eigen land genoot hij lange tijd grote populariteit. In opiniepeilingen kreeg hij regelmatig zeer hoge waarderingen en meer dan de helft van de Noren bleef voorstander van de monarchie.
Die steun bestond ondanks verschillende recente kwesties rond het koningshuis. Zo werd Haralds stiefkleinzoon Marius Borg Høiby veroordeeld wegens seksueel geweld. Ook kwamen de banden van kroonprinses Mette-Marit met zedendelinquent Jeffrey Epstein uitgebreid ter sprake. Toch bleef Harald voor veel Noren een vertrouwd gezicht dat sterk met het land en zijn bevolking werd verbonden.
Sinds bekend werd dat zijn toestand ernstig was, leefden veel Noren intens mee met de koning en zijn familie. Bij het koninklijk paleis kwamen mensen bijeen om hun steun te betuigen en bloemen neer te leggen. Het overlijden van Harald krijgt daarmee niet alleen binnen het paleis, maar ook daarbuiten een zichtbaar en persoonlijk karakter.
Met zijn overlijden verandert bovendien direct de positie van zijn zoon. De 53-jarige Haakon neemt de Noorse troon over en wordt koning Haakon VIII. De afgelopen dagen trad Haakon al op als regent wanneer zijn vader niet in staat was zijn taken uit te voeren, iets wat hij eerder eveneens deed tijdens periodes waarin Harald ziek was. Voor de nieuwe koning breekt daarmee een historisch moment aan.
De overgang wordt officieel gemarkeerd tijdens een speciale ministerraad. Ook kroonprinses Ingrid Alexandra zal daarbij aanwezig zijn. Daarmee wordt zichtbaar hoe de Noorse monarchie van de ene generatie naar de volgende overgaat, terwijl het land afscheid neemt van de vorst die sinds 1991 aan het hoofd stond.
Anders dan in Nederland gebruikelijk is geweest bij koninginnen als Beatrix en Juliana, treedt een Noorse koning in principe niet vrijwillig terug. Harald had eerder duidelijk gemaakt dat hij niet van plan was afstand te doen van de troon. Hij had tegenover het Noorse parlement gezworen koning te blijven zolang hij leefde. Aan die belofte bleef hij vasthouden tot het einde.
Ook vanuit Nederland kwamen reacties. Koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Beatrix, die goed bevriend zijn met het Noorse koningshuis, lieten weten intens bedroefd te zijn. Zij herinnerden zich Harald als een vorst die zijn land met liefde, trots en overtuiging diende. Hun reactie eindigde met de woorden Takk for alt.
Ook andere Europese vorsten en leiders reageerden op het overlijden. De Zweedse koning Carl Gustav sprak over het verlies van een dierbare vriend. De Deense koning Frederik liet weten mee te leven met Sonja en de rest van de familie en benadrukte de grote invloed die Harald op zijn moeder en hun gezin had.
Premier Støre beschreef Harald als iemand die zijn leven wijdde aan Noorwegen en een onwankelbaar vertrouwen in het Noorse volk had. Volgens hem hielp de koning mensen het beste in zichzelf en in elkaar te zien. Ook premier Jetten sprak zijn waardering uit en verwacht dat Harald herinnerd zal worden als een vorst met een grote betrokkenheid bij het Noorse volk, die steeds naar verbinding zocht en met de tijd meeging.
Voor Noorwegen begint nu een nieuw hoofdstuk. De man die het land sinds 1991 als koning diende, is er niet meer. Zijn zoon Haakon staat klaar om zijn plaats in te nemen, terwijl familie, bevolking en andere Europese koningshuizen afscheid nemen van Harald V.
