Na het overlijden van koning Harald V is voor Noorwegen direct een nieuw hoofdstuk begonnen. Zijn zoon Haakon is niet eerst nog kroonprins gebleven tot een officiële ceremonie, maar is volgens de Noorse grondwet onmiddellijk koning geworden. De 53-jarige Haakon neemt daarmee de plaats van zijn vader in en krijgt vanaf nu een verantwoordelijkheid die jarenlang als toekomstmuziek werd gezien.
De overgang komt op een aangrijpend moment. Harald overleed vrijdag op 89-jarige leeftijd in het ziekenhuis in Oslo. Hij was sinds 1991 koning van Noorwegen en bleef tot het einde vasthouden aan zijn taak als vorst. Nu zijn overlijden officieel is bevestigd, verschuift de aandacht naar Haakon en naar de stappen die nodig zijn om de troonswisseling formeel te markeren.
Voor Haakon is de nieuwe positie overigens niet volledig onbekend. De afgelopen jaren trad hij meerdere keren op als regent wanneer zijn vader vanwege zijn gezondheid niet in staat was om zijn officiële taken uit te voeren. Daardoor had hij al ervaring met de verantwoordelijkheden die bij het staatshoofd horen. Toch is er een groot verschil tussen tijdelijk invallen en daadwerkelijk koning zijn.
Een van zijn eerste officiële taken is het informeren van de regering over het overlijden van zijn vader. Dat gebeurt tijdens een buitengewone ministerraad. Tijdens die bijeenkomst maakt de nieuwe koning ook bekend onder welke naam hij zal regeren en welk motto hij kiest.
Zijn vader Harald gebruikte het motto Alt for Norge, oftewel Alles voor Noorwegen. Dat motto werd eerder ook gevoerd door de voorgangers Olav V en Haakon VII. Voor de nieuwe koning is de keuze van zijn eigen motto daarmee een van de eerste symbolische beslissingen van zijn nieuwe regeerperiode.
Daarna volgt ook een belangrijke stap tegenover het Noorse parlement, het Storting. Haakon legt zo snel mogelijk na het overlijden van zijn voorganger de eed af. Dat gebeurt doorgaans binnen enkele dagen en onderstreept officieel zijn belofte aan Noorwegen en de grondwet.
Wie bij een nieuwe koning meteen aan een grootse kroning denkt, zal in Noorwegen echter iets anders zien. Een formele kroning werd daar al in 1908 afgeschaft. De koningen die daarna aantraden, lieten zich wel zegenen in de kathedraal van Trondheim. Ook voor Haakon kan zo’n ceremonieel moment onderdeel worden van de overgang naar zijn nieuwe rol.
Niet alleen voor Haakon verandert er van de ene op de andere dag veel. Ook zijn dochter Ingrid Alexandra krijgt onmiddellijk een nieuwe positie binnen de monarchie. Zij wordt de nieuwe kroonprinses en daarmee de eerste in de lijn van opvolging na haar vader.
De 22-jarige Ingrid Alexandra vertegenwoordigt daarmee de volgende generatie van de Noorse koninklijke familie. Haar broer Sverre Magnus volgt haar in de lijn van troonopvolging. De verandering maakt duidelijk hoe snel een overlijden van een regerend vorst gevolgen heeft voor de hele structuur van een monarchie.
Voor Haakon begint zijn koningschap bovendien in een periode waarin de Noorse koninklijke familie veel aandacht heeft gekregen. De afgelopen tijd werd de familie geconfronteerd met verschillende kwesties die de reputatie van het hof onder druk hebben gezet. Haakon krijgt daarom niet alleen de taak om de werkzaamheden van zijn vader voort te zetten, maar staat ook voor de uitdaging om de band tussen de monarchie en het Noorse publiek sterk te houden.
Toch heeft Haakon zich in de afgelopen jaren al steeds nadrukkelijker voorbereid op zijn toekomstige functie. Hij heeft lange tijd officiële verplichtingen namens zijn vader uitgevoerd en was regelmatig zichtbaar bij belangrijke gebeurtenissen. Zijn overgang van kroonprins naar koning komt daardoor plotseling, maar niet volledig onverwacht.
Met zijn nieuwe titel verandert ook de positie van zijn vrouw. Mette-Marit, met wie Haakon in 2001 trouwde, wordt koningin. Hun dochter Ingrid Alexandra schuift op naar de positie van kroonprinses, terwijl Sverre Magnus de volgende plaats inneemt.
De komende dagen zullen daardoor volledig in het teken staan van afscheid en overgang. Noorwegen neemt afscheid van Harald, de koning die ruim 35 jaar op de troon zat, terwijl tegelijkertijd de eerste officiële stappen van het nieuwe koningschap worden gezet.
Ook voor de bevolking zal het wennen zijn. Harald was voor veel Noren jarenlang een vertrouwd gezicht en stond bekend om zijn rustige en toegankelijke uitstraling. Zijn overlijden betekent daarom niet alleen het einde van een regeerperiode, maar ook het verdwijnen van een figuur die voor een groot deel van de bevolking onlosmakelijk met het moderne Noorwegen verbonden was.
Haakon staat nu voor de taak om zijn eigen hoofdstuk te schrijven. Hij hoeft niet te wachten op een kroning om koning te worden: het koningschap is met het overlijden van zijn vader direct op hem overgegaan. De officiële ceremonies en eedaflegging volgen, maar de belangrijkste verandering heeft al plaatsgevonden.
De troon heeft een nieuwe naam. Na Harald V staat vanaf nu Haakon VIII aan het hoofd van Noorwegen. En achter hem staat al een nieuwe generatie klaar, met Ingrid Alexandra als kroonprinses. Zo verandert de Noorse monarchie in slechts enkele uren van tijdperk.
